İST DanışmanlıkKısa Cevap: Özel istihdam bürosu, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından izin verilen ve iş arayanlarla işverenleri yasal çerçevede buluşturan kuruluştur. İzin belgeleri üç yıl geçerlidir. Yönetmelikte sayılan istisnalar dışında iş arayandan hiçbir ad altında ücret alamaz; hizmet bedelini işverenden alır. Personel temini, geçici iş ilişkisi ve bordrolama olmak üzere üç temel modelde çalışır.
Personel ihtiyacı olan bir işletme için “aracı firma” ile “özel istihdam bürosu” aynı şey değildir. Aradaki fark yasal yetkidir ve bu fark, cezai sorumluluğun kimde olduğunu belirler. Bu yazıda özel istihdam bürolarının nasıl çalıştığını, hangi modelleri sunduğunu ve bir işveren olarak nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Özel İstihdam Bürosu Nedir?
Özel istihdam büroları, iş arayanların uygun oldukları işlere yerleştirilmesi ve çeşitli işler için uygun işçi bulunması amacıyla faaliyet gösteren, İŞKUR tarafından izin verilmiş özel hukuk tüzel kişileridir.
Bir büronun faaliyet gösterebilmesi için:
- İŞKUR’a başvurup izin belgesi alması gerekir
- İzin belgesi üç yıl için geçerlidir; üç yıllık faaliyet dönemi sonunda yenilenmesi gerekir
- Geçici iş ilişkisi kurabilmesi için ayrıca yetki alması gerekir; bu yetki için Kuruma teminat verilir
- İŞKUR yetkili büroların listesini yayınlar; herhangi bir büronun yetkisi buradan sorgulanabilir
İzinsiz aracılık faaliyeti yasaktır. İzinsiz bir yapıyla çalışan işveren de riskin dışında değildir: yasal olmayan bir istihdam kurgusunun sonuçları SGK, iş güvenliği ve işçilik alacakları açısından işletmeye yansır.
Özel İstihdam Bürosu İş Arayandan Ücret Alabilir mi?
Hayır. Yönetmelikte belirlenen meslekler ve üst düzey yöneticiler hariç, iş arayandan hiçbir ad altında ücret alınamaz, menfaat temin edilemez.
İstisna tutulan meslek grupları şunlardır: profesyonel sporcu, teknik direktör, antrenör, manken, fotomodel ve sanatçı meslek gruplarında yer alanlar ile genel müdür veya bu düzeydeki üst düzey yöneticiler.
Bunun dışındaki tüm işlerde büro, hizmet bedelini işverenden alır.
Sizden “işe yerleştirme bedeli”, “dosya ücreti” veya “kayıt parası” isteyen bir yapı, özel istihdam bürosu mevzuatına aykırı çalışıyor demektir. İST Danışmanlık, iş arayan adaylardan hiçbir bedel talep etmez.
Personel Temini Hangi Modellerde Yapılır?
| Model | İşveren kim? | Bordro / SGK kimde? | Ne zaman tercih edilir? |
|---|---|---|---|
| Seçme ve yerleştirme | Siz | Sizde | Kalıcı kadro ihtiyacı |
| Geçici iş ilişkisi | Özel istihdam bürosu | Büroda | Kapasite artışı, dönemsel yoğunluk, sezonluk işler |
| Bordrolama / outsourcing | Özel istihdam bürosu | Büroda | Operasyonel ve özlük yükünü devretmek |
Seçme ve yerleştirme, en yaygın modeldir. Büro adayı bulur, ön elemeden geçirir, size sunar; işe alım kararını ve işvereni siz üstlenirsiniz. Ücretlendirme genellikle işe alınan personelin brüt maaşı üzerinden tek seferliktir.
Geçici iş ilişkisinde ise personelin işvereni bürodur. Maaş, SGK ve özlük işleri büroda kalır; personel sizin işyerinizde çalışır. Bu modelin kanuni sınırları vardır.
Bordrolamada personel yine büro bordrosundadır; fark, ilişkinin süreli bir geçici iş ilişkisi değil, sürekli bir hizmet alımı olarak kurgulanmasıdır.
Geçici İş İlişkisinin Kuralları (En Çok Hata Yapılan Konu)
4857 sayılı İş Kanunu’nun 7. maddesi, özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisinin hangi hallerde ve hangi sınırlar içinde kurulabileceğini belirler.
Kurulabileceği başlıca haller:
- Askerlik hizmeti hâli ve iş sözleşmesinin askıda kaldığı durumlar
- Mevsimlik tarım işleri
- Ev hizmetleri
- İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işler
- İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işler veya üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenler
- Kapasite artışı hâlleri
- Mevsimlik işler hariç, dönemsellik arz eden iş artışları
Sınırlar:
| Konu | Kural |
|---|---|
| Oran | Kapasite artışı hâlinde geçici işçi sayısı, işyerinde çalıştırılan işçi sayısının dörtte birini (%25) geçemez |
| Küçük işletme istisnası | On ve daha az işçi çalıştırılan işyerlerinde beş işçiye kadar geçici iş ilişkisi kurulabilir |
| Süre | Sözleşme en fazla dört ay; toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki kez yenilenebilir |
| Bekleme süresi | Süre dolduktan sonra altı ay geçmedikçe aynı iş için yeniden geçici işçi çalıştırılamaz |
| Süre sınırı olmayan haller | Askerlik hâli, mevsimlik tarım işleri ve ev hizmetleri |
Geçici iş ilişkisinin kurulamayacağı yerler: toplu işçi çıkarılan işyerleri, kamu kurum ve kuruluşları, maden çıkarılan yer altı işyerleri, grev ve lokavt uygulaması sırasındaki işyerleri.
Bu sınırların aşılması idari para cezası doğurur. Doğru soru “kaç kişi lazım?” değil, “mevcut çalışan sayıma göre kaç geçici işçi çalıştırabilirim?” olmalıdır.
Bir İşveren Olarak Süreç Nasıl İşler?
- Talep ve ihtiyaç analizi — Pozisyon, nitelik, çalışma düzeni, lokasyon ve başlangıç tarihi netleştirilir.
- Model seçimi — İhtiyacın kalıcı mı dönemsel mi olduğuna göre üç modelden biri belirlenir; geçici iş ilişkisi seçilecekse süre ve oran sınırları hesaplanır.
- Aday havuzu ve ön eleme — Büro, kendi havuzundan ve aktif ilanlardan adayları filtreler.
- Aday sunumu ve mülakat — Ön elemeden geçmiş adaylar işverene sunulur.
- Sözleşme ve işe alım — Seçilen modele göre iş sözleşmesi, SGK girişi ve resmi süreçler tamamlanır.
- İşe başlangıç sonrası takip — Uyum süreci izlenir.
Yabancı Personel Söz Konusuysa Ne Değişir?
Yabancı uyruklu personel istihdamında temin, sürecin sadece ilk adımıdır. Ayrıca:
- Çalışma izni başvurusu yapılması gerekir; izinsiz çalıştırma hem işveren hem çalışan için idari para cezası doğurur
- Kural olarak her yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşı çalışanın istihdam ediliyor olması aranır (kota şartı); belirli hallerde kota muafiyeti alınabilir
- Pozisyona göre asgari ücretin katları şeklinde maaş şartı uygulanır
- İkamet izni, adres beyanı ve uzatma süreçleri ayrıca takip edilir
Personel temini firmalarının çoğu bu tarafı dışarıdan alır. İST Danışmanlık, temin ve çalışma izni süreçlerini aynı çatı altında yürütür.
Sıkça Sorulan Sorular
Özel istihdam bürosu ne iş yapar?
İş arayanlarla işverenleri yasal çerçevede buluşturur; aday havuzu oluşturur, ön eleme ve mülakat süreçlerini yürütür, seçilen modele göre işe yerleştirme, geçici iş ilişkisi veya bordrolama hizmeti verir.
Özel istihdam bürosu ücreti kimden alır?
İşverenden. Yönetmelikte sayılan istisnai meslekler ve üst düzey yöneticiler hariç, iş arayandan hiçbir ad altında ücret alınamaz.
Bir büronun yetkili olup olmadığını nasıl anlarım?
İŞKUR yetkili özel istihdam bürolarının listesini yayınlar. Ayrıca büronun izin belgesi numarasını sormanız ve web sitesinde yayınlanıp yayınlanmadığına bakmanız en pratik yoldur.
Geçici iş ilişkisiyle kaç işçi çalıştırabilirim?
Kapasite artışı hâlinde işyerinizdeki işçi sayısının dörtte birini geçemez. On ve daha az işçi çalıştıran işyerlerinde beş işçiye kadar mümkündür.
Geçici iş ilişkisi en fazla ne kadar sürer?
Sözleşme en fazla dört ay yapılır ve toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki kez yenilenebilir. Askerlik hâli, mevsimlik tarım işleri ve ev hizmetlerinde bu süre sınırı uygulanmaz.
Özel istihdam bürosu izin belgesi kaç yıl geçerli?
Üç yıl. Sürenin sonunda yenilenmesi gerekir.
Personel ihtiyacınızı konuşalım. İST Danışmanlık, İŞKUR onaylı özel istihdam bürosu olarak üretim, otel, restoran ve temizlik sektörlerine yerli ve yabancı iş gücü temin ediyor. Personel temini hizmetimizi inceleyin, personel temini firması seçerken bakılacak 8 kritere göz atın veya +90 555 877 56 92 numarasından bize ulaşın.
